Be
hind
the
num
bers

Geschiedenis van de beurs / Enkele mijlpalen / Amsterdam, 1602

Amsterdam, 1602

Op het einde van de 16e eeuw waren de Europeanen onderling verwikkeld in een hevige strijd om de suprematie over de zeehandel naar Azië. In 1602 slaan enkele Nederlandse ondernemingen de handen in elkaar om de Vereenigde Oost-Indische Compagnie of VOC op te richten. De VOC onderscheidt zich door de omvang van haar kapitaal (6,5 miljoen gulden, toen het equivalent van 64 ton goud!) en vooral door haar structuur die gebaseerd was op het model van onze hedendaagse naamloze vennootschappen. Ze gaf beursgenoteerde aandelen uit die werden verhandeld op de beurs van Amsterdam, een echte revolutie in die tijd. De Vereenigde Oost-Indische Compagnie was invloedrijk en kende voorspoed. In haar twee eeuwen durend bestaan keerde ze 1.600 % aan dividenden uit!

De bankier en zijn vrouwDe bankier en zijn vrouw
« Le prêteur et sa femme » (1514)
Quinten Matsijs (Leuven 1465/66 – Antwerpen 1530)
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel

Het gewicht van goud

Het schilderij van Matsijs, ook De geldwisselaar en zijn vrouw of De bankier en zijn vrouw genoemd, illustreert een essentiële economische activiteit uit het Vlaanderen van de 16e eeuw, dat erg openstond voor de internationale handel. Chartaal geld werd nog niet gebruikt en men voerde handel met munten waarvan de waarde afhing van hun gewicht aan edelmetalen, vooral goud. Het vaststellen van het gewicht was essentieel om te bepalen of verschillende munten gelijkwaardig waren. Net die handeling voert dit personage uit terwijl zijn vrouw toekijkt.

Matsijs vestigde zich waarschijnlijk rond 1491 in Antwerpen. De stad beleefde in die tijd een ongekende economische bloei en was het belangrijkste financiële centrum van Europa.

« Gezicht op de beurs van Antwerpen »
In Lodovico Guicciardini, Belgium dat is Nederlandt,
ofte beschrijvinge derselviger provincien, Amsterdam: Joannes Janssonius,
1648 (KBR, VH 25.776 C) (Koninklijke Bibliotheek van België)

Lodovico Guicciardini (1521-1589) was een in Antwerpen gevestigd Florentijnse handelaar en auteur van de eerste grote beschrijving van de Nederlanden. Van alle steden die hij beschreven heeft, kreeg Antwerpen het langste hoofdstuk. Daarin stonden vier illustraties: de beurs, het Hanzehuis, de kathedraal en het stadhuis. Dat waren de vier pijlers die de basis vormden voor de macht van de stad: het geldwezen, de handel, het kerkelijke en het burgerlijke gezag.

Een beurs in het hart van de stad

De 16e eeuw was voor Antwerpen een gouden eeuw. Een “Nieuwe fondsen- en wisselbeurs” werd opgericht op de Meir in 1531. Ze wordt beschouwd als het eerste beursgebouw dat speciaal voor deze functie was opgetrokken. Later diende het pand als inspiratiebron voor de architecten van de beurzen van Londen en Amsterdam. Zoals te zien is op de plattegrond, stond het stenen gebouw in het centrum van de stad, te midden van houten huizen. Op die manier brak het met de traditie die bepaalde dat handelaars in de buurt van de haven en de pakhuizen samenkwamen om hun transacties te regelen.

De oude beurs te AmsterdamDe oude beurs te Amsterdam
« De Oude Beurs te Amsterdam », circa 1670,
door Job Adriaensz. Berckheyde
Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.
Fotograaf: Studio Tromp, Rotterdam

Dit schilderij weerspiegelt goed de rijkdom van de Nederlanden in de 17e eeuw, ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De beursgebouwen zijn indrukwekkend, de transacties verlopen ordelijk, de kledij en houding van de handelaars stralen rijkdom uit.

De Beurs van Amsterdam tijdens de 17e eeuw

De bouw van de Beurs van Amsterdam startte in 1607 naar een ontwerp van architect Hendrick de Keyser. Daarvoor hadden de kooplui geen precieze plaats om hun zaken af te handelen. Zoals alle beurzen in die tijd was die van Amsterdam, de machtigste ter wereld, eerst en vooral een goederenbeurs en geen effectenbeurs. Er konden zowat 400 tot 600 verschillende producten worden verhandeld, met uitzondering van graan. Daarvoor bestond namelijk een afzonderlijke beurs. Dit toont aan hoe zeldzaam en revolutionair het was dat de Oost-Indische Compagnie aandelen introduceerde op de Verenigde aandelenmarkt. De 46 zuilen op de binnenplaats waren genummerd, zodat men wist waar de kooplui stonden. De beurs werd om 12 uur geopend met het luiden van een klok en om 14 uur afgesloten. De gebouwen boden plaats aan bijna 5.000 personen!

Plattegrond van de stad en van het kasteel van Batavia op het eiland Java
In La Galerie agréable du monde, volume 57-59.
Tome premier des Indes orientales, Leiden : Pierre Vander Aa, [1729] (KBR, III 94.155 C)
(Bibliothèque Royale de Belgique)

De ‘Galerie agréable du monde’ is gepubliceerd in 66 delen en bevat 3.000 prenten uit de hele wereld. De plattegrond van Batavia werd opgemaakt in 1669. Deze stad, het huidige Jakarta (hoofdstad van Indonesië), zou tot 1799 de administratieve uitvalsbasis van de Compagnie blijven.

La plus ancienne action connue aujourd’hui!

Aandeel van de Verenigde Oost-Indische
Compagnie uit 1606.
Het oudste aandeel dan momenteel bekend is!
Westfries archief, Hoorn

De machtigste onderneming

De reizen naar “de Indiën”, zoals men het gebied noemd, waren riskant en de investeringen waren hoog. Daarom besloten verschillende flottieljes om met elkaar samen te werken en de Verenigde Oost-Indische Compagnie of VOC op te richten. Het kapitaal van de VOC werd verdeeld in aandelen. Iedere vennoot had recht op een aandeel dat evenredig was aan zijn inbreng. Zo werden de risicoís onder elkaar verdeeld. De Compagnie werd bestuurd door de “Heren Zeventien”, samengesteld uit afgevaardigden van de regionale kamers, in verhouding tot het financiële aandeel van elke kamer (zo telde Amsterdam maar liefst acht van de zeventien vertegenwoordigers). De Heren Zeventien was de voorloper van onze huidige raad van bestuur. Het was een geslaagde formule: in de decennia die volgden, bouwde de Compagnie vanuit Batavia (Jakarta) een commercieel en territoriaal imperium uit dat de basis vormde van het latere Nederlandse koloniale imperium.

Plan 1 2 3 4 5
You are here